İstatistiksel Araştırma Süreci

Alt konular ve kazanımlar

1. 1Tek Nicel Değişkenli Veri Dağılımları

   • Tek nicel değişkenli veri dağılımlarının bağlamını belirleyebilme
   • Nicel verilerin sayılması veya ölçülmesiyle elde edildiğini kavrama
   • Veri özetleme araçları ve veri görselleştirme araçlarının dağılım özelliklerini anlamadaki rolünü tartışabilme

2. 2Başkaları Tarafından Oluşturulan Tek Nicel Değişkenli Veri Dağılımlarını İnceleme

   • Günlük hayatta karşılaşılan istatistiksel bilgileri eleştirel gözle incelemek.
   • İstatistiksel araştırma süreci aşamalarını dikkate alarak raporlardaki ifadelerin elde edilme yöntemini ve çıkarımları değerlendirmek.
   • Örneklem büyüklüğü ve temsil yeteneği gibi konulardaki hataları tespit etmek ve tartışmak.

3. 3İstatistiksel Bağlam Oluşturma

   • Gerçek yaşam durumlarından yola çıkarak tek nicel değişkenli veriye dayalı istatistiksel bağlamlar oluşturmak.
   • Tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren bağlamların özelliklerini tartışmak.

4. 4Tek Nicel Değişkenli Veriye Dayalı İstatistiksel Araştırma Sorusu Oluşturma

   • Grafik veya veri dağılımı üzerinden istatistiksel araştırma sorusu türetmek.
   • Betimleyen ve karşılaştıran nitelikte nicel veri toplamayı gerektiren araştırma soruları oluşturmak.
   • Oluşturulan araştırma sorularını istatistiksel ölçütler (netlik, evren, değişken, cevaplanabilirlik vb.) açısından değerlendirmek.

5. 5İstatistiksel Araştırma Sorusu Ölçütleri

   • İstatistiksel araştırma sorularının amacının net olup olmadığını değerlendirir.
   • Araştırma sorusunun ilgili evreni ve değişkeni açıkça belirtip belirtmediğini kontrol eder.
   • Veri toplanarak cevaplanabilirlik ve nicel veri gereksinimini analiz eder.
   • Araştırma sorusunun değişebilirliği yansıtıp yansıtmadığını belirler.
   • İstatistiksel araştırma sorularının amacın açıklığı, araştırma değeri, evrenin belirlenmesi, değişkenin açıklığı ve veri toplanabilirliği gibi ölçütleri açısından değerlendirme
   4 kazanım daha

   • Ölçütlere uymayan araştırma sorularını düzeltme veya yeniden oluşturma
   • İstatistiksel araştırma sorularının ölçütlerini (amaç, evren, değişken, veri tipi vb.) tanımlar.
   • Verilen araştırma sorularını ölçütlere göre değerlendirir.
   • Ölçütlere uymayan araştırma sorularını uygun şekilde yeniden düzenler.

6. 6Değişebilirlik Türleri

   • Doğal ortam, ölçüm, müdahale ve örneklemden kaynaklanan değişebilirlik türlerini ayırt eder.
   • Veri setlerindeki farklılıkların hangi değişebilirlik türünden kaynaklandığını açıklar.
   • Doğal ortamdan, ölçümden, müdahaleden ve örneklemden kaynaklanan değişebilirlik türlerini ayırt edebilme
   • Verilen durumlarda ortaya çıkabilecek değişebilirlik türünü belirleyebilme ve gerekçelendirebilme
   • Dağılımları oluşturan değerlerin değişkenden kaynaklı değişebilme türlerini (örneklemden, ölçümden, müdahaleden, doğal ortamdan kaynaklı) ayırt edebilmek.

7. 7İstatistiksel Araştırma Sorusu Oluşturma

   • Betimleyen ve karşılaştıran istatistiksel araştırma soruları yazma
   • İstatistiksel araştırma sorularının ölçütlerini kontrol etme
   • Nicel veri toplamayı gerektiren gerçek yaşam durumları belirleme
   • İstatistiksel araştırma sorusu ölçütlerini değerlendirme
   • Betimleyen ve karşılaştıran istatistiksel araştırma soruları oluşturmak
   2 kazanım daha

   • Sınıfça uzlaşılarak araştırma sorularını belirlemek
   • Tek nicel değişkenli veri dağılımlarını betimleyen ve karşılaştıran istatistiksel araştırma soruları yazma

8. 8Nicel Veri Toplama Planı Yapma

   • Veri toplama planı hazırlarken dikkat edilmesi gereken özellikleri belirleme
   • Evren ve örneklem kavramlarını tanımlama ve belirleme

9. 9Veri Toplama Planı Hazırlama

   • Evren ve örneklem kavramlarını belirleme
   • Rastgelelik ilkesini sağlama
   • Verilerin kayıt altına alınma yöntemlerini belirleme
   • Veri toplama koşullarını (yer, zaman, süre, kimler) belirleme
   • Verilerin gizliliği ve etik ilkelerine dikkat etme
   14 kazanım daha

   • Araştırma sorularını cevaplamaya yönelik veri toplama araçlarını belirleme
   • Araştırılmak istenen değişkeni etkileyen diğer değişkenleri belirleme
   • Araştırma sorularına uygun veri toplama planı hazırlamak
   • Planın gerekli özelliklerini kontrol formu ile incelemek
   • Sınıfça uzlaşılarak tek bir veri toplama planı oluşturmak
   • Araştırma sorularına cevap bulmayı sağlayacak veri toplama aracının belirlenmesi veya oluşturulması
   • Evren ve örneklemin belirlenmesi
   • Rastgeleliğin sağlanması
   • Değişkenlerin belirlenmesi
   • Verilerin nerede, ne zaman, nasıl ve kimler tarafından toplanacağının belirlenmesi
   • Verilerin kaydedilmesi
   • Verilerin gizliliğinin sağlanması, nesnel ve dürüst olunması
   • Veri toplama planı oluşturma
   • Veri toplama planının uygunluğunu kontrol formu ile değerlendirme

10. 10Veri Toplama Aracı ve Süreci

    • Veri toplama aracını (anket vb.) belirlemek
    • Verileri toplamak ve elektronik tablolama programına veya istatistik yazılımına giriş yapmak

11. 11Evren, Örneklem ve Rastgelelik

    • Araştırmanın evrenini ve örneklemini belirlemek
    • Örneklemin evreni temsil etmesi için rastgeleliğin sağlanmasını planlamak

12. 12Değişkenlerin Belirlenmesi

    • Araştırmada incelenen değişkenleri belirlemek

13. 13Verilerin Kaydedilmesi ve Gizliliği

    • Verilerin nerede, ne zaman, nasıl ve kimler tarafından toplanacağını belirlemek
    • Verilerin kaydedilme yöntemlerini seçmek
    • Kişisel verilerin gizliliğini sağlamak ve nesnel/dürüst davranmak

14. 14Nicel Veriye Dayalı İstatistiksel Araştırmalarda Veri Analizi Yapma ve Sonuçları Yorumlama

    • Veri analizinin nasıl yapıldığını ve sonuçların nasıl yorumlandığını anlama

15. 15Veri Görselleştirme Araçları: Histogram

    • Histogram grafiğinin yapısını ve eksenlerin temsil ettiği anlamları (sıklık aralıkları ve frekans) açıklar.
    • Verilerin belli aralıklardaki dağılımını histogram üzerinden yorumlar.

16. 16Veri Görselleştirme Araçları: Kutu Grafiği ve Beş Sayılı Özet

    • Kutu grafiğinin minimum, alt çeyrek (Ç1), ortanca (Ç2), üst çeyrek (Ç3) ve maksimum değerlerden oluştuğunu bilir.
    • Çeyrekler açıklığının (Ç3-Ç1) yayılım ölçüsü olarak kullanımını ve aykırı değerlere karşı açıklığa göre güvenilirliğini açıklar.
    • Sıralanmış verilerin çeyrekliklere bölünme mantığını (her grubun yaklaşık %25'ini içermesi) kavrar.

17. 17Dağılımların Karşılaştırılması ve Yorumlanması

    • Farklı veri görselleştirme araçları (nokta grafiği, histogram, kutu grafiği) arasındaki benzerlik ve farklılıkları analiz eder.
    • Grafiklerin ölçek ve gösterim biçimindeki farklılıkların sunulan bilgilere etkisini değerlendirir.

18. 18Veri Analizi Yapma

    • Veri görselleştirme araçlarındaki (nokta grafiği vb.) değerlerin dağılımın hangi özelliklerini temsil ettiğini yorumlama
    • Ortalama mutlak sapma ve standart sapma değerlerinin dağılımın yayılımı üzerindeki etkisini karşılaştırma
    • Açıklık, ortalama mutlak sapma ve standart sapma gibi yayılım ölçülerini kullanarak veri setlerini analiz etme

19. 19Yayılım Ölçüleri ve Açıklık

    • Veri setindeki en yüksek ve en düşük değerler arasındaki farkı (açıklık) hesaplayabilmek
    • Veri dağılımının yayılımını açıklık değeri üzerinden yorumlayabilmek

20. 20Merkezî Eğilim Ölçüleri (Aritmetik Ortalama ve Ortanca)

    • Veri seti için aritmetik ortalama ve ortanca değerlerini belirleyebilmek
    • Aritmetik ortalamanın aykırı değerlerden etkilenme durumunu analiz edebilmek

21. 21Aykırı Değerlerin Analizi ve Kutu Grafiği

    • Kutu grafiği kullanarak veri dağılımındaki aykırı değerleri tespit edebilmek
    • Aykırı değerlerin aritmetik ortalama ve ortanca üzerindeki etkisini karşılaştırabilmek

22. 22Veri Dağılımının Yoğunlaşma Aralıkları (Çeyrekler)

    • Kutu grafiğindeki alt çeyrek (Ç1) ve üst çeyrek (Ç3) değerlerini kullanarak verilerin yoğunlaştığı aralığı belirleyebilmek
    • Verilerin %50'sinin hangi aralıkta yer aldığını açıklayabilmek

23. 23Histogram Grafiği ile Veri Görselleştirme

    • Belirli aralıklardaki veri sıklıklarını göstermek için histogram grafiğini kullanabilmek
    • Verilerin seçilen aralıklarda hangi sıklıklarda gözlemlendiğini histogram üzerinden yorumlayabilmek

24. 24Histogram Grafiği ve Yayılım Ölçüleri

    • Verilerin seçilen aralıklardaki sıklıklarını gösteren histogram grafiğini yorumlayabilmek.
    • Ortalama mutlak sapma ve standart sapma değerlerini kullanarak verilerin yayılımını analiz edebilmek.
    • Farklı aralık genişlikleriyle (örn. 0,1 sn, 0,2 sn, 1 sn) yeni histogram grafikleri oluşturabilmek.

25. 25Merkezi Eğilim Ölçüleri ve Veri Görselleştirme

    • Veri setlerinin merkezi eğilimini belirlemek için aritmetik ortalama ve ortanca değerlerini hesaplayıp yorumlayabilmek.
    • Farklı yıllara veya kategorilere ait verileri karşılaştırmak için uygun görselleştirme araçlarını seçebilmek.
    • Geçmiş verilere dayalı eğilimleri analiz ederek geleceğe yönelik tahminlerde bulunabilmek.

26. 26Merkezi Eğilim ve Yayılım Ölçülerinin Yorumlanması

    • Grafikler üzerinden aritmetik ortalama ve ortanca değerlerini inceleyerek verilerin eğilimini belirlemek
    • Kutu grafikleri kullanarak dağılımların yayılımını karşılaştırmak ve yorumlamak

27. 27Veri Analizi Yapma ve Sonuçları Yorumlama

    • İstatistik programları kullanarak verileri analiz etmek
    • Uygun görselleştirme ve özetleme araçlarını seçerek araştırma sorularına cevap vermek

28. 28Veri Analizi ve Görselleştirme

    • Uygun görselleştirme veya özetleme araçlarını seçme
    • Veri setini istatistik yazılımına yükleyip analiz yapma
    • Dinamik istatistik programları kullanarak veri setlerini analiz edebilmek.
    • Verilerdeki eğilimleri ve gruplar arası farklılıkları (cinsiyet, okul türü vb.) yorumlayabilmek.

29. 29Performans Görevi: İstatistiksel Araştırma Raporu

    • Gerçek yaşam durumuna yönelik istatistiksel araştırma süreci yürütme
    • Araştırma sürecini rapor hâline getirme ve sunma

30. 30Tek Nicel Değişken İçeren Veri Toplama ve İstatistiksel Araştırma Sorusu Oluşturma

    • Tek nicel değişken içeren veri toplamayı gerektiren betimleyen ve karşılaştıran istatistiksel araştırma soruları oluşturmak.
    • İstatistiksel araştırma sorusu ölçütlerini dikkate alarak soruları yazmak ve paylaşmak.
    • Veri toplama planı hazırlamak ve kontrol formu ile değerlendirmek.
    • İstatistik yazılımı kullanarak verileri analiz için hazır hâle getirmek.
    • Uygun görselleştirme ve özetleme araçlarını seçerek veri analizlerini yapmak ve sonuçları yorumlamak.

31. 31İstatistiksel Araştırma Süreci Aşamaları

    • İstatistiksel araştırma sürecinin aşamalarını (soru sorma, veri toplama, analiz etme, yorum yapma) tanımlayabilmek.
    • Verilen senaryolarda araştırma sürecinin adımlarını doğru aşamalarla eşleştirebilmek.

Bu ünitede sık görülen soru tipleri

• Verilen grafik veya veri setindeki dağılım özelliklerini (yoğunlaşma, merkez, yayılım, uç değerler) anlamak için uygun istatistiksel araçları belirleme
• Veri görselleştirme araçlarının dağılımın merkezine yığılma, aralıklar ve değişim gibi özellikleri göstermedeki kullanımını açıklama
• Tek nicel değişkenli veri dağılımına yönelik nokta grafiğinden anlamlı bilgi elde edilebilirliğini ve bağlam ihtiyacını tartışma
• Verilen metin veya konuşmadaki istatistiksel çıkarımları eleştirel inceleme
• Tahminlerdeki istatistiksel hataları tespit etme ve düzeltme
• Verilen gerçek yaşam durumları için tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren bağlamlar oluşturmak ve tabloya yazmak.
• Belirli bir istatistiksel bağlamın hangi gerçek yaşam durumundan türetildiğini açıklamak.
• Verilen grafik veya veri dağılımını oluşturmayı gerektiren olası istatistiksel araştırma sorusunu belirlemek.
• Belirli bir konu hakkında betimleyen ve karşılaştıran nitelikte nicel veri toplamayı gerektiren araştırma soruları oluşturmak.
• Verilen araştırma sorularını istatistiksel araştırma sorusu ölçütlerine göre grup çalışmasıyla değerlendirmek ve tartışmak.
• Verilen istatistiksel araştırma sorularını ilgili ölçütlere göre inceleme ve uygun olmayan ifadeleri tespit etme
• Verilen bir araştırma sorusunun istatistiksel araştırma sorusu ölçütlerini karşılayıp karşılamadığını değerlendirme ve gerekçelendirme.