Dil Bilgisi

Alt konular ve kazanımlar

1. 1Sözcükte Anlam

2. 2Cümlede Anlam

3. 3Sözcük Türleri

4. 4Fiiller

5. 5Cümle genişletme

   • DYS.KY.5.9. Cümleleri kendi ifadeleriyle yeniden kurar

6. 6Sözcük türleri: isim ve fiil

   • DYS.DO.5.1. İsim ve fiili ayırt eder

7. 7Cümlenin ögeleri

8. 8Sözcük türleri: isim

9. 9Bağlantı ifadeleri (Ekleme)

10. 10Sıfatlar

    • İsmi niteleyen veya belirten kelimeleri (sıfatları) cümle içinde tespit eder ve kullanır.
    • DYS.DO.5.3. İsimleri çeşitli özellikleri bakımından niteleyen ve belirten dil yapıları ve söz varlığını belirler
    • DYS.KY.5.2. İsimleri çeşitli özellikleri bakımından niteleyen ve belirten dil yapıları ve söz varlığını kullanır

11. 11İsim türleri (somut, soyut, cins, özel)

    • DYS.DO.5.2. İsmin tür özelliklerini ayırt eder

12. 12İsimlerde tekil ve çoğul

13. 13İsimlerin anlamı ve kullanımı

14. 14Yapım ekleri ve sözcük türetme

15. 15Amaç ve Neden Bildiren İfadeler

    • DYS.DO.5.7. Amaç ifade etme işlevli dil yapıları ve söz varlığını (-mAk için, -mAk amacıyla, -mAsI için, -sIn diye; niye, amacıyla, niçin, diye, için, üzere vb.) belirler
    • DYS.KY.5.7. Amaç ifade etme işlevli dil yapıları ve söz varlığını (-mAk için, -mAk amacıyla, -mAsI için, -sIn diye; niye, amacıyla, niçin, diye, için, üzere vb.) işlevine uygun kullanır

16. 16Karşılaştırma Yapıları

17. 17Sözcük türleri: zamir

    • DYS.DO.5.5. İsmin yerine tercih edilen söz varlığını ve işlevlerini belirler
    • DYS.KY.5.4. İsmin yerine tercih edilen söz varlığını anlatımı zenginleştirecek şekilde işlevine uygun olarak kullanır

18. 18Söz sanatları

19. 19Sözcük türleri: zamir ve niteleyici/belirteçler

    • DYS.DO.5.3. İsimleri çeşitli özellikleri bakımından niteleyen ve belirten dil yapıları ve söz varlığını belirler
    • DYS.KY.5.2. İsimleri çeşitli özellikleri bakımından niteleyen ve belirten dil yapıları ve söz varlığını kullanır

20. 20Fiilimsiler

    • DYS.KY.5.3. Betimleme işlevli fiilimsi dil yapılarını işlevine uygun kullanır
    • DYS.DO.5.4. Betimleme işlevli fiilimsi dil yapılarını belirler

21. 21Özet İfade Eden Bağlaçlar ve İfadeler

    • DYS.KY.5.6. Özet ifade etme işlevli söz varlığını (açıkçası, yani, özetle, kısacası, özet olarak, uzun lafın kısası, sonuç olarak vb.) işlevine uygun kullanır

Bu ünitede sık görülen soru tipleri

• Verilen kısa cümleye adım adım yeni sözcükler ekleyerek cümleyi genişletme
• Verilen metindeki sözcükleri isim ve fiil olarak sınıflandırma
• Cümledeki altı çizili sözcüklerin isim mi fiil mi olduğunu tespit etme
• Cümleye sırasıyla yeni ögeler (zaman, yer, kişi, olay detayı) ekleyerek cümlenin genişlemesini inceleme
• Cümlelerdeki altı çizili kelimelerden bir varlığa ad olanları (isimleri) belirleme
• İsimleri ayırt edici özelliklerine göre gruplandırma
• Metindeki boş bırakılan yerlere ekleme bildiren uygun bağlantı ifadelerini yerleştirme
• Cümledeki sıfatların (nitelik veya belirti) cümleye kattığı anlamı açıklama
• Metindeki betimleyen (sıfat) ifadeleri tespit etme ve hangi varlığı nitelediğini belirleme
• Betimleyen ifadelerin cümledeki görevini (hareket mi, özellik mi?) ve anlamdaki farkı açıklama
• Cümlede ismi niteleyen veya belirten sözcükleri tespit etme ve gruplandırma
• Verilen cümlelerdeki sözcüklerin ismi niteleyip nitelememesini veya belirtip belirtmediğini değerlendirme

Çözümlü örnek sorular

Önce kendin çöz, sonra cevabı aç. Hesabında bu üniteden her seferinde yeni sorular üretilir.

1. Soru 1Sözcük TürleriKolay
   'Güzel çiçekler bahçede açmış.' cümlesinde kaç sıfat vardır?
   • A0
   • B1
   • C2
   • D3
   Cevabı ve çözümü gör

   Doğru cevap: B

   'Güzel' sözcüğü sıfattır. 1 sıfat vardır.
2. Soru 2Cümlede AnlamKolay
   Özne + Nesne + Yüklem hangi cümle yapısıdır?
   • ABasit cümle
   • BBirleşik cümle
   • CDevrik cümle
   • DSıralı cümle
   Cevabı ve çözümü gör

   Doğru cevap: A

   Tek yüklemi olan cümle basit cümledir.
3. Soru 3Sözcükte AnlamZor
   Sanat dersinde seramik yapan Deniz, 'iğne' sözcüğünün anlamını belirlemek için şu adımı yazmıştır: 'Iğne, metal olan ve delik açmak için kullanılan araçtır.' Deniz bu adımdaki 'metal' ifadesini, iğnenin dokunduğunda soğuk ve sert hissedilmesinden yola çıkarak eklemiştir. Aşağıdakilerden hangisi, Deniz'in bu çıkarsamasındaki hatayı en doğru şekilde açıklamaktadır?
   • Aİğne her zaman metal değildir.
   • BDokunma duyusu nesnenin maddesini kanıtlamaz.
   • Cİğnenin delik açma işlevi yoktur.
   • Dİğne soğuk hissettirmez.
   • Eİğne sert bir nesne değildir.
   Cevabı ve çözümü gör

   Doğru cevap: B

   Deniz, 'soğuk ve sert hissediyor' özelliğini 'metal' maddesiyle doğrudan eşleştirmiştir. Oysa cam veya sert plastik de soğuk ve sert hissedebilir; bu yüzden duyusal algı, nesnenin maddesini (metal olma durumunu) tek başına kanıtlamaz. Hata, duyusal bir özelliğin maddi yapısını belirlediği varsayımından kaynaklanmaktadır.
4. Soru 4Sözcük TürleriKolay
   'O, kitabı masaya koydu.' cümlesinde 'O' sözcüğünün türü nedir?
   • Aİsim
   • BSıfat
   • CZamir
   • DZarf
   Cevabı ve çözümü gör

   Doğru cevap: C

   'O' ismin yerine kullanıldığı için zamirdir.
5. Soru 5Cümlede AnlamKolay
   'Dün akşam yağmur yağdı.' cümlesinde özne nedir?
   • ADün
   • BAkşam
   • CYağmur
   • DYağdı
   Cevabı ve çözümü gör

   Doğru cevap: C

   Yağan ne? → Yağmur (özne)
6. Soru 6Sözcükte AnlamZor
   Sınıfta kitap okuma etkinliği için öğrencilerin kullandığı süreler (dakika) aşağıdaki gibidir: Ali: 15, Elif: 20, Can: 15, Zeynep: 45. Öğretmen, 'Can'ın okuma süresi, sınıftaki en uzun süren okumadan daha kısa' ifadesini kullanmıştır. Bu ifadedeki 'kısa' sözcüğünün anlamı ve kullanımıyla ilgili aşağıdaki değerlendirme çiftlerinden hangisi YANLIŞTIR?
   • A'Kısa' sözcüğü burada gerçek (somut) anlamda, süre uzunluğunu belirtmek için kullanılmıştır.
   • BCümledeki karşılaştırma, Can'ın süresinin (15 dk) Zeynep'in süresinden (45 dk) az olması gerçeğine dayanmaktadır.
   • C'Kısa' sözcüğü bu cümlede, bir nesnenin hacminin veya boyutunun az olması anlamında mecaz olarak kullanılmıştır.
   • DSözcük, karşılaştırıldığı nesnenin (en uzun süre) ölçüsüne göre belirlenen bir nicelik ifadesi taşımaktadır.
   Cevabı ve çözümü gör

   Doğru cevap: C

   Süre, somut bir ölçü birimi olduğu için 'kısa' sözcüğü burada gerçek anlamda kullanılmıştır; hacim veya boyutla ilgili değildir. Dolayısıyla 'hacim/boyut' iddiası içeren C seçeneği yanlıştır.